מקאם סידנא עלי בן עליל (אל-חרם, נפת יפו) | مقام الحاخام عفيديمي (حيفا)

תקציר | ملخّص

"מקאם סידנא עלי בן עליל (אל-חרם, נפת יפו)" "مقام سيدنا علي بن عليل (الحرم، قضاء يافا)" ממוקם בחוף הצוק הצפוני הרצליה, כפר אל חארם דאז. ראשיתו מתבססת במאה השביעית לספירה, בה אנו עדים לקדושתה של ארץ ישראל בקרב דת האסלם ומסורותיה, דרך טיפוח קברי הקדושים באותה העת, על ידי תושבי הארץ והשליטים המוסלמים במקום. הללו הושפעו משלטונות וזרמים שונים באסלאם לאורך ההיסטוריה, כמו גם האינטרס הפוליטי והדתי. כיום, מתחם הקבר שוכן בכותלי מסגד "סידנא עלי" (אדוננו עלי) ומשמש כמוקד פעיל לטקסי עלייה לרגל. הוא מגלם היסטוריה ארוכת שנים, מושפעת תנודות פוליטיות ושלטוניות, במהלכן התפתח והתעצם מקבר עץ צנוע לכדי מתחם נרחב ופועם. לא היה זה מקרה בודד בימים ההם. התבוננות ברקע התקופה, מלמדת על מגמה כוללת של האדרת קברי קדושים ומתחמי למידה במסגרת 'מסע התחייה הסונית'. באמצעות הצלבת מקורות ומחקרים אודות המקאם, ומתוך ראיון עם עובדי המסגד, נערוך סקירה על תולדותיו של הקבר הקדוש ועל הגורמים שהובילו לגדילתו. זאת דרך ניתוח טיפולוגי לאדריכלות הקבר, המשקף את שכבות ההיסטוריה והשינויים שידע בשנות קיומו. כמו כן, נבקש לאמוד את תהליך הטרנספורמציה שעבר ולזהות את נקודת הציון בה הפך מקבר למקאם, וממקאם למסגד.

يقع "مقام سيدنا علي بن عليل (الحرم، قضاء يافا) في شاطئ الجرف الشماليّ (حوف هَتسوك هَتسفوني) في هرتسليّا، في المكان الذي كانت فيه قرية الحرم في الماضي. تأسّس المقام في القرن السابع ميلاديّة، في الفترة التي شهدت فيها البلاد قدسيّة البلاد بنظر الديانة الإسلاميّة وتقاليدها، وذلك من خلال الاعتناء بقبور القدّيسين في تلك الفترة على يد السكّان وحكّام المنطقة المسلمين. تأثّرت هذه الشريحة بحكّام وطوائف إسلاميّة مختلفة على مرّ التاريخ، كما تأثّرت بالمصالح السياسيّة والدينيّة. يقع القبر في أيّامنا داخل مسجد سيدنا علي، ويُستخدم كنقطة نَشِطة للزيارة والحج. يجسّد المقام تاريخًا طويلًا تأثّر بالتغييرات السياسيّة والسلطويّة، حيث تطوّر وكبر مع مرور الوقت من مجرّد قبر خشبيّ متواضع، ليصبح مجمّعًا واسعًا ونابضًا. لم تكن حالة مقام سيدنا علي حالة وحيدة في تلك الفترة. عند مراجعة خلفيّة تلك الفترة، نجد أنّه كان هناك اتّجاه عامّ لتمجيد قبور القدّيسين ومجمّعات التعليم في إطار ما يُسمّى "حملة الإحياء السُنِّيَّة". سنقوم في هذه الوظيفة بمراجعة تاريخ هذا القبر المقدّس والعوامل التي أدّت إلى نموّه، وذلك من خلال مراجعة المصادر والأبحاث التي أُجريت حول المقام، ومقابلة أجريناها مع موظّفي المسجد، وذلك من خلال تحليل طبولوجيّ لمعماريّة القبر التي تعكس الطبقات التاريخيّة والتغييرات التي مرّت عليه خلال سنوات وجوده. بالإضافة إلى ذلك، سنقيّم سيرورة التحوّل التي طرأت على المكان وسنحدّد النقطة التي تغيّر فيها اسمه، من قبرٍ إلى مسجدٍ.

לחזרה לארכיון אדריכלות ערבית | للعودة إلى أرشيف العمارة العربيّة