שדרות ג'מאל באשה | شارع جمال باشا - טכניון - החממה החברתית שדרות ג'מאל באשה | شارع جمال باشا - טכניון - החממה החברתית
סטודנטים

יחיא אבוריא, הנא עואד
يحيى وهنا
הפקולטה לארכיטקטורה ובינוי ערים

מנחות

מרצה ומנחה:
אדר' רות ליברטי-שלו
תרגול ועריכה:
אדר' שאדן חאמד, אדר' ג'וד ג'באלי

קורס

מאדינה ועמארה
ארכיון אדריכלות ערבית

שנה

2019

תקציר

שדרות ג'מאל באשא (כיום שדרות ירושלים,) הינן רחוב החוצה את יפו ומנקז אליו רחובות ראשיים וחשובים. השדרה מחברת את השכונות החדשות שהתפתחו בסביבה, כמו נווה צדק ומנשייה, אל יפו המשגשגת והמתפתחת כלכלית, תעשייתית ומסחרית. בשלהי המאה ה-19', עם סלילת הרכבת לירושלים, שמאז ומתמיד הייתה מגנט תיירותי ודתי וסמל להתקדמות מודרנית, יפו הפכה לתחנת ביניים בדרך לירושלים. שינוי זה הביא יותר אנשים לעיר, בנוסף לקרבתה לים (בר-און, 2008). אחרי שיפו הפכה בעצמה למגנט תיירותי מסחרי, התפתח גם הרצון למקומות פנאי, כמו בתי קולנוע, ספריות, מוקדי תרבות והתכנסויות קהילתיות, משרדי מפלגות. השדרה חיברה בין מוקדים אלה ויצרה מרחב פנאי רציף ומרוכז, שדרה למרכזית שמושכת אנשים ומבקרים מדמוגרפיות מגוונות.

את המחקר שלנו בנינו סביב 'נקודת השבר' של השדרה-  תקופת המלחמות שחלו שבין השנים 1936-1948 .

אחרי תקופת המרד של שנת 1936, הייצוג והתפקוד של השדרה נחלשו. בשל היעדר קשר ישיר בין ההתרחשויות בשדרה לבין מוקדי העניין בה, היא חדלה לשגשג כמו בעבר. כיום חלק ניכר מהאטרקציות לא מתפקדות כפי שתיפקדו בעבר, דבר שמתבטא גם בהיעדר משיכה תיירותית. בנוסף לכך, טכנולוגיות בניה חדשות הובילו לבנייה בסגנונות ולמטרות דיור שונות, מה שייצר דיכוטומיה קיצונית בין המרקמים שקדמו לתקופה זו לבין אלה שנוספו מאוחר יותר. קראנו את מגמת התפתחות זו כ"סתימת חורים" בין המבנים השייכים לטיפולוגיה ספציפית של התקופה הנבחרת- עד שנת 1936, לבין המבנים שהתווספו לאחר מכן.

تمتدّ جادة جمال باشا (سديروت يروشلايم، اليوم) من أول يافا إلى آخرها، وتصبُّ فيها كلّ الشوارع الرئيسيّة والهامّة في المدينة، كما أنّها تربط الأحياء الجديدة التي تطوّرت في المنطقة، مثل "نڤي تصيدك" والمنشيّة، بيافا المزدهرة والمتطوّرة اقتصاديًا وصناعيًا وتجاريًا. في نهاية القرن التاسع عشر، ومع شقّ سكّة الحديد من يافا إلى القدس، التي كانت طيلة الوقت مكانًا سياحيًا ودينيًا جاذبًا ورمزًا للتقدّم الحداثيّ، تحوّلت يافا إلى محطة في الطريق إلى القدس، ما جلب الكثير من الناس إلى المدينة، بالإضافة إلى قربها للبحر (بار أون، 2008). بعد تحوّل يافا إلى مكان جذب سياحيّ وتجاريّ، تطوّرت عند الناس رغبة في وجود الأماكن الترفيهيّة، مثل دور السينما، والمكتبات، والمراكز الثقافيّة والملتقيات الجماهيريّة، ومكاتب الأحزاب. ربطت الجادة بين كلّ هذه المراكز وشكّلت حيّز ترفيه متواصل وغير مبعثّر، وكانت ذات أهميّة خاصّة، وجذبت إليها أشخاصًا وزوّارًا من خلفيات ديمغرافيّة متنوّعة.

بنينا بحثنا حول "نقطة انكسار" الجادة- وهي فترة الحروب التي كانت بين السنوات 1936-1948. بعد فترة ثورة 1936، ضَعُف تمثيل ودور الجادة، وأدّى عدم وجود علاقة مباشرة بين الأحداث في الجادة ومراكز الاهتمام، إلى توقّفها عن الازدهار كما كانت قبل تلك الفترة، ما ينعكس في عدم وجود جذب سياحيّ إليها. بالإضافة إلى ذلك، أدّت تكنولوجيات إنشائيّة إلى البناء بطُرُز وأساليب مغايرة ولأهداف إسكان مختلفة، ما أنتج انقسامًا ثنائيًّا متطرّفًا بين الأنسجة المعماريّة في الحيّز، بين ما بني قبل تلك الفترة وما بني بعدها. قمنا بقراءة طابع التطوّر هذا على أنّه "سدّ ثقوب" بين المباني التي تنتمي لنموذج معيّن مرتبط بالفترة المختار بحثها- حتى سنة 1936، وبين المباني التي أضيفت ما بعد ذلك.

he_ILעִבְרִית