גבול מדומיין | الحد المتخيّل - טכניון - החממה החברתית גבול מדומיין | الحد المتخيّل - טכניון - החממה החברתית
סטודנטים

דימה עבדו, רנאד דיב
ديما ورناد
הפקולטה לארכיטקטורה ובינוי ערים

מנחות

מרצה ומנחה:
אדר' רות ליברטי-שלו
תרגול ועריכה:
אדר' שאדן חאמד, אדר' ג'וד ג'באלי

קורס

מאדינה ועמארה
ארכיון אדריכלות ערבית

שנה

2019

 

 

תקציר

אירועים רבים באמצע המאה הה-20' היו חלק משינויים שהשפיעו על חיי החברה היום בארץ. אחד האירועים הבולטים היה הקמת מדינת ישראל בשנת 1948. חיפה לפני הקמת המדינה הייתה עיר שהתאפיינה באורבניזם ערבי פלסטיני, זהות שתרמה בהגדרת התרבות והמורשת של העם הפלסטיני בעיר, והתבטאה בבנייה אופיינית. בתקופת דאהר אלעומר (תקופת השלטון העות'מני) הוקמה 'עיר חדשה' תחומה בחומות, וממנה התפתחו שכונות שחלקן שרדו עד היום. בהמשך התמקמה העיר באזורים שונים, כך שבכל תקופת שלטון היא צמחה לכיוונים חדשים. אחת השכונות שהתפתחה מחוץ לתחום החומות הייתה שכונת אלבורג', שהתמקמה על גבול החומה המערבית של העיר. רחוב 'סטנטון' או רחוב 'אלבורג" היה הרחוב שעבר סמוך לחומה והפריד בין העיר בתחום החומות לבין שכונת אלבורג' שהתפתחה מערבה.

עם סוף תקופת שלטון המנדט הבריטי בארץ פלסטין, הוקמה מדינת ישראל. בחלק גדול מן היישובים פונו תושבים ערביים ואדמותיהם הפכו לאדמות מדינה או הועברו לבעלים אחרים. העיר חיפה הייתה אחת מבין היישובים בהם ניתן לזהות את עקבות האירוע הטרגי של העם הפלסטיני – הנכבה.  במחקר ניסינו לזהות את מאפייני הרחוב לאורך תקופות שונות מאז הקמת השכונה מחוץ לחומות עד ימינו, ולתעד את השינויים שעברו על חזיתות הרחוב. מטרתנו היתה להבין את תפקודו של הרחוב כגבול מדומה, זאת לאחר ששימש כגבול פיזי בו עברה חומת העיר במשך שנים רבות. המחקר התמקד במקטע הדרומי של הרחוב שממוקם היום בשכונת ואדי סאליב וידוע בשם שיבת ציון / ואדי סאליב.

كانت الكثير من الأحداث التي جرت في منتصف القرن العشرين جزءًا من التغييرات التي أثّرت على الحياة الاجتماعيّة الحالية في البلاد. كان أحد هذه الأحداث البارزة هو إقامة دولة إسرائيل عام 1948. امتازت مدينة حيفا، قبل إقامة الدولة، بتطوّر مدينيّة عربيّة فلسطينيّة، وهي هوية ساهمت في تعريف ثقافة وتراث الشعب الفلسطينيّ في المدينة، وتمّ التعبير عنها من خلال بناء نموذجيّ. في فترة ظاهر العمر (فترة الحكم العثمانيّ) أقيمت المدينة الجديدة المحاطة بالأسوار، ومنها تطوّرت أحياء حيفا، التي ما زال جزء منها صامدًا حتى الآن. لاحقًا، تبدّل موقع المدينة بين مناطق مختلفة، إذا تطوّرت في كلّ فترة حكم باتجاهات جديدة. أحد الأحياء التي تطوّرت خارج الأسوار كان حي البرج، وهو حيّ أقيم على الحدود الغربيّة للمدينة. شارع "ستانتون" أو شارع "البرج" هو الشارع الذي مرّ قرب السور وفصل بين المدينة داخل الأسوار وحي "البرج" الذي تطوّر غربًا.

مع انتهاء فترة الانتداب البريطانيّ في فلسطين، أقيمت دولة إسرائيل. تمّ إخلاء السكان العرب من عدد كبير من البلدات وتحوّلت أراضيهم إلى أراضي دولة أو نُقلت إلى مالكين آخرين. كانت مدينة حيفا من بين هذه البلدات التي يمكن أن نشخّص فيها آثار ذلك الحدث التراجيديّ الذي ألمّ بالشعب الفلسطينيّ- النكبة. حاولنا في هذا البحث أن نشخّص خصائص الشارع على مدى الفترات المختلفة منذ إقامة الحيّ خارج الأسوار حتى يومنا هذا، وتوثيق التغييرات التي جرت على واجهات الشارع. كان هدفنا هو فهم الدور الذي أدّاه الشارع كحدّ متخيّل، بعد أن أدى دور الحدّ الماديّ حيث كانت هناك أسوار المدينة على مدى سنين طويلة. تركّز البحث في المقطع الجنوبيّ للشارع الذي يقع اليوم في حيّ وادي الصليب واسمه شيفات تصيون/وادي الصليب.

he_ILעִבְרִית